UTWORY ORKIESTROWE

 

Choralvorspiel [Preludium chorałowe] na kameralną orkiestrę smyczkową (1988)

Obsada: 0000-0000-archi (5.4.3.2.1)
Czas trwania: 17’
Dzieło dedykowane pamięci Witolda Rowickiego
Prawykonanie: 22 września 1989 Stuttgart, Kameralna Orkiestra „Ostinato” PLM im. F. Chopina w Krakowie, dyr. Janusz Ambros

Preludium chorałowe wpisuje się w nurt twórczości Wojciecha Kilara inspirowany folklorem góralskim. Nawiązuje także do minimalizmu, który cechuje wczesną twórczość kompozytora. Chorałowy charakter dzieła szczególnie podkreśla jednolite brzmienie smyczków. Utwór jest w zasadzie cyklem trzech preludiów attaca: Dolce Quito, Misterioso, Più Largo. Według Leszka Polonego jest „niewątpliwie jedną z najpiękniejszych i najbardziej wyrafinowanych kompozycji Kilara. W tej zwartej, trójdzielnej kompoycji połączył kompozytor poetykę muzyki minimalistyczno – repetytywnej z maksymalnie zwolnionym, lecz wyraźnie wyczuwalnym rozwojem formy, dyskretnymi przeobrażeniami i ewolucją ekspresji” (L. Polony, s. 171).

Choralvorspiel, część I, wyk. Polska Orkiestra Radiowa, dyr. Wojciech Rajski, wyd. DUX 0708, 2009
Choralvorspiel, część II, wyk. Polska Orkiestra Radiowa, dyr. Wojciech Rajski, wyd. DUX 0708, 2009
Choralvorspiel, część III, wyk. Polska Orkiestra Radiowa, dyr. Wojciech Rajski, wyd. DUX 0708, 2009


Générique na orkiestrę symfoniczną (1963)

Obsada: 444(+2sxf)0-6440-batt pf(2esec)-archi (12.0.3.3.4)
Czas trwania: 5’
Prawykonanie: 24 grudnia 1963, Warszawa, Festiwal Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień”, Orkiestra Państwowej Filharmonii Śląskiej, dyr. Karol Stryja

„Jedna z najcelniejszych artystycznie manifestacji polskiego sonoryzmu”, jak nazywa utwór Leszek Polony miała swoje prawykonanie podczas Warszawskiej Jesieni w 1963 roku. Została przyjęty z wielkim entuzjazmem, orkiestra bisowała, publiczność doceniła znakomity efekt sonorystycznych poszukiwań młodego kompozytora. Utwór przeznaczony jest na wielką orkiestrę symfoniczną z rozbudowaną grupą instrumentów dętych i perkusyjnych. Składa się z pięciu odcinków (A, B, C, D, E), obfitujących w rozmaite zdarzenia dźwiękowe, jak klastery, klaksony, szmery, tremolanda i wiele innych.


Kościelec 1909, poemat symfoniczny (1976)

4444-4441-batt (6esec) 2ar pf-archi (8.7.6.5.4)
Czas trwania: ca 18’

Prawykonanie: 5 listopada 1976, Warszawa, Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Narodowej, dyr. Witold Rowicki

Dzieło powstało w 1976 z okazji jubileuszu 75-lecia Filharmonii Narodowej. W twórczości kompozytorskiej Wojciecha Kilara był to okres szczególnej fascynacji folklorem tatrzańskim, który odzwierciedlał się już w napisanym dwa lata wcześniej Krzesanym.
Utwór jest wyraźnie związany z postacią Mieczysława Karłowicza, zmarłego tragicznie na zboczach Małego Kościelca. Powstał w setną rocznicę jego urodzin, wykorzystuje formę poematu symfonicznego, której Karłowicz był najwybitniejszym polskim przedstawicielem. Ponadto nawiązuje do związków kompozytora z tworzącą się u progu XX wieku pierwszą polską filharmonią. W utworze łączą się trzy symboliczne tematy: pierwszy to „temat Kościelca”, drugi to „zew otchłani” i trzeci (najbardziej rozbudowany) — „temat losu”.


Krzesany poemat symfoniczny (1974)

4444-4440-batt (12esec) org (ad lib.)-archi (6.6.5.5.8)
Czas trwania: 17'
Utwór dedykowany Filharmonii Narodowej
Prawykonanie: 24 listopada 1974, Festiwal Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień”, Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Narodowej, dyr. Jan Krenz

Poemat symfoniczny Krzesany powstał w 1974 roku. Jego prawykonanie podczas Warszawskiej Jesieni było prawdziwym wydarzeniem, wywołało falę dyskusji i wzbudziło ogromnie wiele emocji. „Apologia góralszczyzny, przy której blednie słynny balet Karola Szymanowskiego – Harnasie" – pisał A. Chłopecki, „Kolorowy wykrzyknik na tle warszawsko – jesiennej szarości; ma wszelkie dane, by stać się przebojem” – pisał z kolei O. Pisarenko. Jest to utwór jednoczęściowy, o prostej fakturze i wyrazistej motywice, wykorzystujący elementy ludowe i przeznaczony jest na dużą orkiestrę symfoniczną. Szczególne znaczenie ma motyw początkowy, złożony z trzech akordów, który prezentuje grupa instrumentów smyczkowych, a który powraca w różnych wariantach.


Mała uwertura na orkiestrę symfoniczną (1955)

2222-4331-batt (3esec) cel ar pf-archi
Czas trwania: 5’
Prawykonanie: 25 czerwca 1955, Katowice, WOSPR, dyr. J. Krenz

Młodzieńcza, neoklasyczna kompozycja Wojciecha Kilara z 1955 roku, za którą kompozytor otrzymał drugą nagrodę w Konkursie Utworów Symfonicznych na V Festiwalu Młodzieży w Warszawie. Utwór charakteryzuje motoryka rytmiczna, duże kontrasty dynamiczne oraz silne kulminacje na tle równomiernie pulsującego rytmu. Jest to pierwszy utwór Wojciecha Kilara wydany przez Polskie Wydawnictwo Muzyczne.


Orawa na kameralną orkiestrę smyczkową (1986)

0000-0000-archi (5.4.3.2.1 ossia 10.8.6.4.2)
Czas trwania: 9’
Prawykonanie: 10 marca 1986, Zakopane, Polska Orkiestra Kameralna (obecnie: Sinfonia Varsovia), dyr. Wojciech Michniewski

Orawa wieńczy cykl kompozycji Wojciecha Kilara, powstałych z inspiracji folklorem góralskim. Od pierwszego wykonania w Zakopanem w roku 1986 stała się przebojem sal koncertowych, zachwycając żywiołowością, energią, temperamentem. W jednej z rozmów kompozytor wspomniał, że „marzył o stworzeniu utworu zainspirowanego góralską kapelą” i zrealizował to właśnie w Orawie. „Jest to właściwie utwór na zwielokrotnioną kapelę i zarazem jeden z rzadkich przykładów, kiedy byłem ze swojej pracy zadowolony”. (Cieszę się darem życia, s. 33)

Orawa, wyk. Śląska Orkiestra Kameralna, dyr. Massimiliano Caldi, wyd. DUX 0677 (Little Big Music), 2009


Orawa transkrypcja na 12 saksofonów (2009)

con sopranino, 2 sxf s.,3 sxf a., 3 sxf ten.,2 sxf bar.,16on b.

Orawa transkrypcja na 8 wiolonczel


Czas trwania: 9’

Popularność „Orawy” – znakomitego, żywiołowego utworu na orkiestrę smyczkową zaowocowała jego opracowaniami na inne składy wykonawcze m.in.: dwanaście saksofonów (opr. Cezariusz Gadzina) oraz osiem wiolonczel (opr. Zdzisław Łapiński)


Przygrywka i kolęda na orkiestrę smyczkową i 4 oboje (1972)

0400-0000-archi (6.6.4.4.4)
Czas trwania: 10’
Utwór dedykowany Ruth i Michałowi Choromańskim
Prawykonanie: 16 września 1972, Festiwal Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień”, Orkiestra Filharmonii Narodowej, dyr. Mario di Bonawentura

Przygrywka i kolęda pochodzi z lat siedemdziesiątych, z okresu, w którym Wojciech Kilar wyraźnie uprościł swój język muzyczny, zaczął nawiązywać do tradycji, czerpać inspiracje z muzyki ludowej. Był to ogromny przełom w twórczości kompozytora, który dotąd uchodził za czołowego przedstawiciela polskiej awangardy muzycznej i miał w swoim dorobku takie utwory, jak Riff 62 (1962), Générique (1963) czy Diphthongos (1964).
Zarówno Przygrywka i kolęda, jak i poprzedzające ją Upstairs-Downstairs (1971) stały się zapowiedzią jednego z najsłynniejszych dzieł kompozytora, poematu symfonicznego Krzesany (1974), który określa się jako punkt zwrotny w twórczości Wojciecha Kilara.
Sam kompozytor powiedział o Przygrywce i kolędzie, że „w tym jednoczęściowym utworze wyróżnić można jakby trzy odcinki, przedzielone dłuższymi pauzami: wstępny (przygrywkę), centralny, będący quasi-kanonicznym opracowaniem staropolskiej kolędy Nastał nam jest dzień wesoły i odcinek końcowy — rodzaj kody”.


Ricordanza per archi (2005)

0000-0000-archi (7.6.5.4.3)
Czas trwania: 12’
Utwór dedykowany Markowi Mosiowi i orkiestrze AUKSO
Prawykonanie: 20 listopada 2005, XIV Górnośląski Festiwal Sztuki Kameralnej Ars Cameralis Silesiae Superioris
 

Jest to kompozycja zdradzająca cechy indywidualnego języka muzycznego Wojciecha Kilara, w której dominują rozległe płaszczyzny dźwiękowe i liczne repetycje.


Riff 62 na orkiestrę (1962)

002(+3sxf)0-0440-batt (4esec) pf-archi (18.0.0.0.6)
Czas trwania: 8’
Utwór dedykowany Nadii Boulanger
Prawykonanie: 16 września 1962, Festiwal Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień”, Orkiestra Symfoniczna Państwowej Filharmonii Śląskiej, dyr. Karol Stryja

Tytuł utworu nawiązuje do terminu z muzyki jazzowej, który oznacza wielokrotnie powtarzaną frazę lub motyw melodyczno-harmoniczny. Jest to wczesna kompozycja Wojciecha Kilara, która stała się symbolem sprzeciwu wobec tradycji, manifestem przyszłości, niemal sztandarowym przykładem sonoryzmu w muzyce polskiej. Jej prawykonanie podczas Warszawskiej Jesieni w 1962 roku było wielkim sukcesem, Orkiestra Symfoniczna Filharmonii śląskiej pod dyrekcją Karola Stryi bisowała, co w przypadku takich premier jest raczej rzadkością. Leon Markiewicz pisał na łamach „Ruchu Muzycznego”, że „strona brzmieniowa daje słuchaczowi pełną satysfakcję”. Utwór powstał z okazji 75. urodzin Nadii Boulanger.


Springfield Sonnet na orkiestrę (1965)

222(+1sxf)0-1220-batt (4esec) ar pf/cel-archi (12.0.4.4..4)
Czas trwania: 9’
Prawykonanie: 6 września 1965, Sztokholm, 21 września 1965 Warszawa, Festiwal Muzyki Współczesnej „Warszawska Jesień”, Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Narodowej, dyr. Witold Rowicki

Utwór łączący sonoryzm z elementami techniki dodekafonicznej. Kolejny po Riff 62, Générique i Diphthongos znakomity efekt poszukiwań brzmieniowych kompozytora. Przeznaczony na dużą orkiestrę z tradycyjnie szczególnie rozbudowaną sekcją perkusyjną.
W partyturze utworu Kompozytor umieścił końcowy fragment poematu Walta Whitmana Hush’d Be the Camps To-Day, dedykowanego prezydentowi USA Abrahamowi Lincolnowi, który 17 lat swego życia spędził w Springfield (w stanie Illinois). W 1865 zginął on z rąk zamachowca. Jak zauważa Leszek Polony zamach ten miał miejsce dokładnie sto lat przed powstaniem utworu, co „nasunęło oczywiste skojarzenie z wydarzeniem, które wstrząsnęło światem dwa lata wcześniej: zamordowaniem prezydenta Johna Fitzgeralda Kennedy’ego” (Żywioł i modlitwa, s. 96).

Fragment wiersza:

As they invault the coffin there;
Sing
—as they close the doors of earth upon him—one verse,
For the heavy hearts of soldiers


III Symfonia „September Symphony” (2003)

3333-4441-batt (5esec) cel ar pf-archi (8.7.6.5.4)
Czas trwania: 40’
Dzieło dedykowane Antoniemu Witowi
Prawykonanie: 2 listopada 2003, Warszawa, Orkiestra Filharmonii Narodowej, dyr. Antoni Wit

  1. Largo
  2. Allegro
  3. Largo
  4. Moderato

Dzieło powstało w hołdzie dla Ameryki po tragicznej w skutkach fali ataków terrorystycznych na centrum biurowe ona Trade Center w Nowym Jorku 11 listopada 2001 roku. Kompozytor, głęboko poruszony tragedią stworzył „muzyczną opowieść ‘ku pokrzepieniu serc’” (jak określił to Leszek Polony), w której nawiązał do muzyki gospel, amerykańskich hymnów i pieśni patriotycznych, w tym słynnej America, the Beautiful Samuela A. Warda. Jej komponowanie ukończył w 2003 roku.
Pierwsza część pierwsza dzieła jest żałobnym chorałem, druga – pełną dramaturgii i niepokoju toccatą, trzecia to elegijna pieśń, której temat zostaje poddany opracowaniom imitacyjnym, czwarta – ma charakter marszowy.

„September Symphony” jest trzecim dziełem z tego gatunku w dorobku kompozytora. Jednak, jak pisze Leszek Polony “I Symfonia na smyczki oraz w następnym roku II Symfonia Concertante na fortepian i orkiestrę poszły w zapomnienie i są niechętnie wspominane przez samego kompozytora” (L. Polony, Żywioł i modlitwa, s. 75).


Uwertura uroczysta na orkiestrę (2010)

3333-4441-timp batt (2esec) pf-archi (8.7.6.5.4)
Czas trwania: 15’
Prawykonanie: 12 września 2010, Katowice, Orkiestra Symfoniczna Filharmonii Śląskiej, dyr. Mirosław Jacek Błaszczyk

Utwór powstał w 2010 roku z okazji 145-lecia nadania praw miejskich Katowicom. Jest darem Wojciecha Kilara dla miasta, w którym od ponad sześćdziesięciu lat mieszka i którego jest honorowym obywatelem. „Katowicom zawdzięczam całą swoją edukację” – mówił kompozytor, „całe swoje życie, wszystko to co najważniejsze. Tym utworem mogłem złożyć hołd miastu. Cieszę się, że miałem taką szansę”. Rok później partytura dzieła trafiła do Muzeum Historii Katowic.

Uwertura uroczysta, wyk. Chór i Orkiestra Filharmonii Śląskiej, dyr. Miroslaw Jacek Blaszczyk, wyd..DUX 0781 (Wojciech Kilar Katowicom), 2010